दसरा (विजयादशमी) 2026 - मुहूर्त, पूजा विधी, कथा

update शेवटचे अपडेट: नोव्हेंबर १५, २०२६
infoथोडक्यात माहिती

दसरा 2026 (विजयादशमी): तारीख, विजय मुहूर्त, पूजा विधी, कथा आणि महाराष्ट्रातील परंपरा

dasara-vijayadashami-marathi


गणपती (श्री गणेश चतुर्थी) सण जसे आले तसे एकामागोमाग आले इतर सण आणि आता दसरा मग दिवाळी सुद्धा.

दारावर झेंडूचे तोरण, हातात आपट्याची हिरवी पाने आणि संध्याकाळी एकमेकांना "सोने घ्या, सोन्यासारखे राहा" म्हणत मारलेली मिठी. महाराष्ट्रात दसरा असा सुरू होतो. पण यावर्षी एक छोटीशी गडबड आहे. एका कॅलेंडरवर तारीख 20 ऑक्टोबर दिसते, दुसऱ्यावर 21 दिसते आणि मुहूर्ताच्या वेळाही वेगवेगळ्या सांगितल्या जातात. म्हणून हा लेख.

इथे तुम्हाला तारखेचा नेमका खुलासा, मुंबई, पुणे, नाशिक, कोल्हापूर, नागपूरसाठी शहरानुसार विजय मुहूर्त, घरी करता येईल अशी साधी पूजा, पौराणिक संदर्भ, दसऱ्याचा इतिहास, आपट्याच्या पानांची गोष्ट आणि एक मूळ कविता असे सगळे एकाच ठिकाणी मिळेल. शेवटी प्रत्येक शुभेच्छेखाली WhatsApp वर थेट शेअर करण्याचे बटणही आहे.

थोडक्यात उत्तर: दसरा 2026 मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026 रोजी आहे. दशमी तिथी 20 ऑक्टोबरला दुपारी सुमारे 12:50 ला सुरू होऊन 21 ऑक्टोबरला दुपारी सुमारे 2:11 ला संपते. मुंबईत विजय मुहूर्त दुपारी सुमारे 2:19 ते 3:06 आणि अपराह्न पूजा काळ दुपारी सुमारे 1:33 ते 3:53 आहे. पुण्यात विजय मुहूर्त सुमारे 2:16 ते 3:02 आहे. इतर शहरांच्या वेळा खालील तक्त्यात आहेत.

या लेखात काय आहे
  1. दसरा 2026 कधी आहे? तारीख आणि वेळापत्रक
  2. 20 की 21 ऑक्टोबर? गोंधळाचे उत्तर
  3. दसरा का साजरा करतात? तीन कथा
  4. पौराणिक संदर्भ: कोणत्या ग्रंथात काय?
  5. विजयादशमीचे चार विधी
  6. घरी पूजा कशी करावी (मुंबई महाराष्ट्रासाठी वेळापत्रक)
  7. आपट्याची पाने "सोने" का?
  8. साडेतीन मुहूर्त आणि नवीन सुरुवात
  9. दसरा सणाचा इतिहास
  10. महाराष्ट्रातील दसरा: कोल्हापूर, नागपूर, मुंबई
  11. काय करावे आणि काय टाळावे
  12. मुलांना दसरा कसा सांगायचा
  13. दसऱ्यावरची एक कविता
  14. दसऱ्याच्या शुभेच्छा मराठीत (WhatsApp शेअर)
  15. वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

दसरा 2026 कधी आहे? तारीख आणि वेळापत्रक

दसरा आश्विन महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या दशमीला येतो, म्हणजे नवरात्राच्या नऊ दिवसांनंतर लगेचचा दहावा दिवस. तिथीच्या वेळा संपूर्ण भारतासाठी एकच असतात. मुहूर्त मात्र सूर्योदयावर अवलंबून असल्याने शहरानुसार बदलतात. नवरात्राची सुरुवात कशी होते, हे घटस्थापना मुहूर्त आणि विधी या लेखात वाचा. त्याआधीच्या पितृपक्षाची माहिती आणि दसऱ्यानंतर येणारी कोजागिरी पौर्णिमा यांचेही स्वतंत्र लेख आहेत.

तपशीलदिनांक आणि वेळ
दसरा (विजयादशमी)मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026
दशमी तिथी सुरू20 ऑक्टोबर, दुपारी सुमारे 12:50
दशमी तिथी समाप्त21 ऑक्टोबर, दुपारी सुमारे 2:11
रावण दहनसूर्यास्तानंतर, प्रदोष काळात
पश्चिम बंगालमध्ये दुर्गा विसर्जन21 ऑक्टोबर 2026

महाराष्ट्रातील शहरांनुसार विजय मुहूर्त (20 ऑक्टोबर 2026)

शहरविजय मुहूर्तअपराह्न पूजा काळसूर्यास्त
मुंबई, ठाणे, नवी मुंबईदुपारी 2:19 ते 3:06दुपारी 1:33 ते 3:53संध्याकाळी 6:12
पुणेदुपारी 2:16 ते 3:02दुपारी 1:29 ते 3:49संध्याकाळी 6:09
नाशिकदुपारी 2:16 ते 3:02दुपारी 1:29 ते 3:48संध्याकाळी 6:08
कोल्हापूरदुपारी 2:15 ते 3:01दुपारी 1:28 ते 3:48संध्याकाळी 6:08
छत्रपती संभाजीनगरदुपारी 2:09 ते 2:56दुपारी 1:23 ते 3:42संध्याकाळी 6:01
नागपूरदुपारी 1:54 ते 2:40दुपारी 1:08 ते 3:27संध्याकाळी 5:45
नवी दिल्ली (तुलनेसाठी)दुपारी 1:59 ते 2:45दुपारी 1:14 ते 3:30संध्याकाळी 5:46

या वेळा कशा काढल्या? प्रमुख पंचांग साइट्स विजय मुहूर्त आणि अपराह्न काळ दिवसमानाच्या भागांवरून ठरवतात. म्हणजे सूर्योदय ते सूर्यास्त हा काळ पंधरा समान मुहूर्तांत आणि पाच समान भागांत वाटला जातो. हेच सूत्र वापरून आम्ही प्रत्येक शहराच्या सूर्योदय आणि सूर्यास्तावरून वेळा काढल्या आणि नवी दिल्लीसाठी प्रसिद्ध झालेल्या वेळांशी (1:59 ते 2:45 आणि 1:14 ते 3:30) पडताळून पाहिल्या. तरीही 1 ते 2 मिनिटांचा फरक शक्य आहे. पूजेची अंतिम वेळ तुमच्या स्थानिक पंचांगानुसार किंवा घरच्या गुरुजींनुसार ठरवा.

मुंबईत दशमी तिथी दुपारी 12:50 ला सुरू होते, म्हणजे दुपारी 1:33 ला सुरू होणारा संपूर्ण अपराह्न काळ दशमीतच येतो. सूर्यास्त मुंबईत सुमारे संध्याकाळी 6:12 ला असल्याने बहुतेक रावण दहनाचे कार्यक्रम 6:30 नंतर सुरू होतील. आयोजक समितीने जाहीर केलेली वेळ अंतिम मानावी.

या दिवशी श्रवण नक्षत्र 19 ऑक्टोबरला दुपारी 3:38 ला सुरू होऊन 20 ऑक्टोबरला संध्याकाळी 6:02 ला संपते, अशी मुंबईसाठीच्या पंचांगात नोंद आहे. परंपरेत हा योग विजयाच्या कामांना अनुकूल मानला जातो.

20 की 21 ऑक्टोबर? गोंधळाचे उत्तर

इंटरनेटवर दसरा 21 ऑक्टोबरला दाखवणारी काही पाने दिसतात. त्यामागचे कारण साधे आहे. दसऱ्याची मुख्य पूजा अपराह्न काळात, म्हणजे दिवसाच्या तिसऱ्या प्रहरात करतात. 20 ऑक्टोबरला दशमी तिथी दुपारी 12:50 ला सुरू होते आणि संपूर्ण अपराह्न काळ तिच्या कक्षेत येतो. 21 ऑक्टोबरला मात्र दशमी दुपारी सुमारे 2:11 ला संपते, म्हणजे अपराह्न काळाचा फक्त काही भाग तिला मिळतो.

लक्षात ठेवा: काही कॅलेंडर आणि अॅप्स "सूर्योदयाच्या वेळी जी तिथी असते तीच दिवसाची तिथी" हा नियम वापरतात. म्हणून तिथे 21 ऑक्टोबर दिसू शकते. महाराष्ट्रातील बहुतेक कुटुंबे आणि प्रमुख पंचांगे दसरा 20 ऑक्टोबरला मानतात. कुलाचारात वेगळी पद्धत असेल तर ती पाळावी.

दसरा का साजरा करतात? तीन कथा

दसऱ्याची एक नाही, तीन वेगवेगळी कारणे सांगितली जातात. प्रत्येकामागे एकच विचार आहे: अहंकार आणि अन्याय कितीही मोठा असला तरी शेवटी सत्य जिंकते.

1. श्रीराम आणि रावण

सीतेचे अपहरण करणाऱ्या दशमुखी रावणाचा श्रीरामांनी वध केला, तो दिवस म्हणजे विजयादशमी, अशी मान्यता आहे. उत्तर भारतात याच कारणाने रावण, कुंभकर्ण आणि मेघनादाच्या पुतळ्यांचे दहन होते. रावणाची दहा डोकी माणसाच्या दहा दुर्गुणांचे प्रतीक मानली जातात, म्हणून हे दहन "आपल्यातला रावण जाळण्याचा" संदेश देते.

2. देवी दुर्गा आणि महिषासुर

नऊ दिवस चाललेल्या युद्धानंतर देवीने महिषासुराचा संहार केला आणि दहाव्या दिवशी विजय मिळवला. म्हणूनच नवरात्र संपते आणि दसरा सुरू होतो. पूर्व भारतात याच दिवशी दुर्गा प्रतिमांचे विसर्जन होते. नवरात्रात स्थापन केलेल्या सरस्वतीचे पूजन आणि विसर्जनही याच दिवशी केले जाते, अशी परंपरा काही ठिकाणी आहे.

3. पांडव आणि शमीचे झाड

वनवासाच्या अज्ञातवासात पांडवांनी आपली शस्त्रे शमीच्या झाडावर लपवून ठेवली होती. अज्ञातवास संपल्यावर याच दिवशी त्यांनी शस्त्रे परत घेतली आणि पूजा करून पुढील लढ्यासाठी निघाले, असे सांगितले जाते. म्हणून शमी आणि शस्त्रपूजन दसऱ्याशी जोडले गेले आहे.

पौराणिक संदर्भ: कोणत्या ग्रंथात काय?

दसऱ्याशी जोडलेल्या कथा एका ग्रंथातून आलेल्या नाहीत. त्या रामायण, महाभारत, देवी माहात्म्य आणि नंतरच्या लोकपरंपरांमधून एकत्र आल्या आहेत. खालील तक्त्यात कथा आणि तिचा मूळ स्रोत एकत्र दिला आहे.

ग्रंथप्रसंगदसऱ्याशी संबंध
वाल्मीकी रामायण (युद्धकांड)राम रावण युद्ध आणि रावणाचा वधउत्तर भारतातील रावण दहनाचा आधार. हा प्रसंग दशमीला घडला ही मान्यता पुढे लोकपरंपरेत रूढ झाली, असे मानले जाते.
आदित्य हृदय स्तोत्र (युद्धकांड)अगस्त्य ऋषींनी युद्धापूर्वी रामाला सूर्यस्तोत्र सांगितलेविजयासाठी आत्मबल आणि मन:शांती आवश्यक, हा संदेश.
कृत्तिवासी रामायण (बंगाली)रावण युद्धापूर्वी रामाने शरद ऋतूत देवी दुर्गेची आराधना केली, असे वर्णनशारदीय नवरात्र आणि दशमीचा संबंध. बंगालच्या दुर्गापूजेची एक परंपरा याला आधार मानते.
देवी माहात्म्य, दुर्गा सप्तशती (मार्कंडेय पुराण)देवीने महिषासुराचा संहार केलानवरात्राचे नऊ दिवस आणि दहाव्या दिवशीचा विजय.
महाभारत (विराट पर्व)पांडवांनी अज्ञातवासापूर्वी शस्त्रे शमीवर ठेवली आणि नंतर परत घेतलीशमीपूजन आणि शस्त्रपूजन. हा प्रसंग विजयादशमीशी लोकपरंपरेत जोडला जातो.
रघुवंश (महाकवी कालिदास, सर्ग 5)कौत्स आणि दानशूर रघु राजाआपट्याच्या पानांना "सोने" मानण्याची परंपरा.
धर्मसिंधू, निर्णयसिंधूतिथी निर्णयाचे नियमदसऱ्यासाठी दशमी अपराह्न काळात हवी, हे सांगणारे धर्मनिर्णयाचे ग्रंथ.

वाचकांसाठी सूचना: पुराणकथा आणि लोकपरंपरा यांची रूपे प्रदेशानुसार थोडी बदलतात. अचूक श्लोक संदर्भ हवा असल्यास मूळ ग्रंथ किंवा विश्वसनीय अनुवाद तपासावा. येथे फक्त कथेचा स्रोत सांगितला आहे.

विजयादशमीचे चार विधी

धार्मिक ग्रंथ आणि परंपरेनुसार या दिवशी चार कृती केल्या जातात:

  1. सीमोल्लंघन: गावाची किंवा घराची सीमा ओलांडून नव्या दिशेने पाऊल टाकण्याचा संकेत. पूर्वी राजे याच दिवशी मोहिमांवर निघत असत.
  2. शमीपूजन किंवा अश्मंतक पूजन: शमीचे झाड उपलब्ध असेल तर त्याची पूजा करून प्रार्थना केली जाते.
  3. अपराजितापूजन: "अपराजित" म्हणजे कधीही न हरणारी देवी. निळ्या अपराजिता फुलांनी तिची पूजा करतात.
  4. शस्त्रपूजन: शस्त्रे, अवजारे आणि कामाच्या साधनांची पूजा.

घरी पूजा कशी करावी (मुंबई महाराष्ट्रासाठी वेळापत्रक)

मोठी तयारी नसली तरी चालते. श्रद्धा आणि स्वच्छता हेच खरे साहित्य. साधारण क्रम असा असतो:

  1. पूजेची जागा स्वच्छ करा आणि श्रीराम किंवा देवीची प्रतिमा ठेवा.
  2. घरातील शस्त्रे किंवा कामाची अवजारे (कात्री, सुतारकामाची हत्यारे, पेन, वह्या, लॅपटॉप किंवा वाहनाच्या चाव्या) स्वच्छ करून एकत्र मांडा.
  3. त्यावर पाणी शिंपडा, हळद कुंकवाचा टिळा लावा.
  4. फुले, दिवा आणि धूप अर्पण करा.
  5. शमीची किंवा आपट्याची पाने वाहा.
  6. शमीची प्रार्थना म्हणा. पारंपरिक श्लोकाची सुरुवात अशी आहे: "शमी शमयते पापं शमी लोहितकण्टका". याचा अर्थ, शमी पापांचे शमन करते.
  7. शेवटी गोड नैवेद्य दाखवून मोठ्यांना नमस्कार करा.

परंपरेत क्षत्रिय शस्त्रांचे, ब्राह्मण शास्त्र आणि ग्रंथांचे आणि व्यापारी आपल्या प्रतिष्ठानाचे पूजन करतात, असे सांगितले जाते. आज त्याचा सोपा अर्थ असा: ज्या साधनाने तुम्ही कमावता, त्याला आज आदराने नमस्कार करा.

वेळेबाबत: पंचांगानुसार शमीपूजन अपराह्न काळात सांगितले जाते, तर अनेक कुटुंबे संध्याकाळी प्रदोष काळात शमीजवळ जाऊन नमस्कार करतात. तुमच्या घरात जी पद्धत वर्षानुवर्षे चालत आली असेल तीच पाळावी.

मुंबई आणि महाराष्ट्रासाठी दिवसाचे वेळापत्रक

खालील क्रम बहुतेक मराठी घरांत पाळला जाणारा सामान्य क्रम आहे. वेळा मुंबईसाठी आहेत. इतर शहरांसाठी वरच्या तक्त्यातील वेळा वापरा.

  1. सकाळी: घर स्वच्छ करून दाराला झेंडू आणि आंब्याच्या पानांचे तोरण लावा. देवपूजा करा. अनेक घरांत याच वेळी वह्या, पुस्तके आणि सरस्वतीचे पूजन केले जाते.
  2. दुपारी 1:33 नंतर (अपराह्न काळ, 3:53 पर्यंत): शमी किंवा आपट्याचे पूजन आणि अपराजितापूजनाची तयारी करा.
  3. दुपारी 2:19 ते 3:06 (विजय मुहूर्त): शस्त्रपूजन, कामाच्या साधनांचे पूजन आणि नव्या कामाचा संकल्प याला सर्वात योग्य वेळ.
  4. संध्याकाळी 6:12 नंतर: सीमोल्लंघन, आपट्याची पाने सोने म्हणून वाटणे, वडीलधाऱ्यांच्या भेटी आणि रावण दहनाचे कार्यक्रम.

सीमोल्लंघन आणि सोने वाटण्याची वेळ घरोघरी वेगळी असू शकते. कुलाचार असेल तर तोच अंतिम मानावा.

आपट्याची पाने "सोने" का?

महाराष्ट्राच्या दसऱ्याची सर्वात गोड परंपरा म्हणजे आपट्याची पाने एकमेकांना सोने म्हणून देणे. यामागे कौत्स आणि रघु राजाची कथा सांगितली जाते.

कौत्स हा वरतंतू ऋषींचा शिष्य. शिक्षण संपल्यावर त्याला गुरुदक्षिणा द्यायची होती. गुरूंनी नकार दिला, पण कौत्स ऐकेना. शेवटी गुरूंनी चौदा कोटी सुवर्णमुद्रा मागितल्या. इतकी रक्कम कुठून आणणार? कौत्स दानशूर रघु राजाकडे गेला. रघूचा खजिना त्या वेळी रिकामा झाला होता, तरीही त्याने याचकाला रिकाम्या हाताने पाठवले नाही. कथेनुसार देवांचा खजिनदार कुबेर याच्या मदतीने आपट्याच्या आणि शमीच्या झाडांवर सोन्याचा वर्षाव झाला. कौत्साने गरजेपुरत्याच मुद्रा घेतल्या आणि उरलेले सोने लोकांनी घेतले, असे सांगितले जाते.

तेव्हापासून आपट्याची पाने सोन्याचे प्रतीक मानली जातात. या पानांचे शास्त्रीय नाव Bauhinia racemosa आहे. मराठी घरांत संध्याकाळी पाने देताना "सोने घ्या, सोन्यासारखे राहा" म्हणण्याची रीत आहे. त्यात एक सुंदर विचार आहे: खरे सोने नात्यांत आणि वागण्यात असते.

एक छोटी विनंती: दसऱ्याला हजारो लोक पाने तोडतात. झाडाच्या फक्त काही फांद्या हलक्या हाताने घ्या, झाड उघडेबोडके करू नका. शक्य असेल तर घरच्या कुंडीत किंवा सोसायटीच्या आवारात एक आपट्याचे रोप लावा. पुढच्या दसऱ्याला "सोने" घरचेच असेल.

साडेतीन मुहूर्त आणि नवीन सुरुवात

महाराष्ट्रात वर्षातील साडेतीन शुभ मुहूर्त प्रसिद्ध आहेत. गुढी पाडवा, अक्षय्य तृतीया आणि दसरा हे तीन पूर्ण मुहूर्त आणि बलिप्रतिपदा (दिवाळी पाडवा) हा अर्धा मुहूर्त. मान्यता अशी की या दिवशी वेगळा मुहूर्त न पाहता नवे काम सुरू करता येते.

म्हणूनच अनेक जण या दिवशी नवा व्यवसाय, नवे खाते, नवे वाहन किंवा सोने खरेदी करतात. पण एक व्यावहारिक सल्ला: मुहूर्त आहे म्हणून बजेट ओलांडू नका. मोठी खरेदी करायची असेल तर किंमत, ऑफर आणि कर्जाच्या अटी आधी तपासा. नवी सुरुवात म्हणजे फक्त खरेदी नाही. परीक्षेची तयारी, नवा कोर्स, पुढे ढकललेला फोन कॉल किंवा एखादी चांगली सवय सुरू करणे हेही तितकेच शुभ आहे.

दसरा सणाचा इतिहास

दसरा एका दिवसात जन्माला आलेला सण नाही. शेती, युद्ध, राजसत्ता आणि समाजजीवन या चारही गोष्टींनी तो शतकानुशतके घडवला आहे. त्याचा प्रवास काळानुसार असा सांगता येतो.

प्राचीन आणि पौराणिक काळ

दसरा येतो तेव्हा पावसाळा संपलेला असतो आणि खरिपाची कापणी जवळ आलेली असते. शेतीप्रधान समाजासाठी हा कृतज्ञतेचा आणि नव्या हंगामाच्या तयारीचा काळ होता, असे अभ्यासक सांगतात. रस्ते मोकळे झाल्यामुळे राजे याच काळात शस्त्रपूजन करून विजययात्रेला निघत. सीमोल्लंघन ही संकल्पना तिथून आली.

विजयनगर साम्राज्य

हम्पी येथील महानवमी दिब्बा किंवा दसरा दिब्बा हा या सणाच्या भव्यतेचा पुरावा मानला जातो. तो कृष्णदेवरायाने 1513 मध्ये बांधला, असे सांगितले जाते. तिथे बसून राजा नवरात्रातील लष्करी संचलन, मिरवणुका आणि नृत्यांचे सादरीकरण पाहत असे. दोमिंगो पाएस आणि अब्दुर रझाक या प्रवाशांनी या सोहळ्याचे वर्णन आपल्या नोंदींत केले आहे.

म्हैसूरचे वाडियार आणि मराठा परंपरा

विजयनगरची परंपरा पुढे म्हैसूरच्या वाडियार घराण्याने जपली. आजही म्हैसूर दसरा दहा दिवस चालतो. महाराष्ट्रात दसऱ्यानंतर मराठा सैन्य मोहिमांवर निघत असे, अशी परंपरा सांगितली जाते. सीमोल्लंघन हा शब्द म्हणूनच रणांगणाशी जोडला गेला. कोल्हापूरचा शाही दसरा या राजेशाही वारशाची आठवण करून देतो.

आधुनिक काळ

1925: राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची स्थापना विजयादशमीला नागपूरमध्ये झाली.
1956: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी विजयादशमीला नागपूरच्या दीक्षाभूमीवर बौद्ध धम्माचा स्वीकार केला (14 ऑक्टोबर 1956).
1966: मुंबईत शिवाजी पार्कवर पहिला दसरा मेळावा झाला (30 ऑक्टोबर 1966).
रामलीला: दसऱ्याच्या काळातील रामलीला परंपरेला युनेस्कोने मानवतेच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशात स्थान दिले आहे.

म्हणजे आज एकाच दिवशी देवीचा विजय, रामाचा विजय, पांडवांची शस्त्रे, सम्राटांच्या मिरवणुका, सामाजिक परिवर्तनाचा दिवस आणि राजकीय मेळावे, अशा अनेक कथा एकत्र नांदतात. हेच दसऱ्याचे वेगळेपण.

महाराष्ट्रातील दसरा: कोल्हापूर, नागपूर, मुंबई

कोल्हापूरचा शाही दसरा

कोल्हापूरचा शाही दसरा राज्यभर प्रसिद्ध आहे. संध्याकाळी करवीर निवासिनी अंबाबाईची पालखी निघते आणि दसरा चौकात छत्रपती घराण्यातील मान्यवर शमीपूजन करतात. हा सोहळा पाहायला दरवर्षी मोठी गर्दी जमते.

नागपूरचे दोन मोठे सोहळे

नागपूरमध्ये विजयादशमीला दोन ऐतिहासिक कार्यक्रम होतात. पहिला, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा विजयादशमी उत्सव रेशीमबाग मैदानावर. संघाची स्थापना 1925 मध्ये विजयादशमीला झाली आणि 2025 मध्ये संघाने शताब्दी साजरी केली.

दुसरा, धम्मचक्र प्रवर्तन दिन. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी 14 ऑक्टोबर 1956 रोजी, विजयादशमीच्या दिवशी, दीक्षाभूमीवर बौद्ध धम्माचा स्वीकार केला. म्हणून हा दिवस अशोक विजयादशमी म्हणूनही ओळखला जातो. लाखो अनुयायी देशभरातून नागपूरला येतात, बुद्ध वंदना होते आणि बाबासाहेबांनी दिलेल्या 22 प्रतिज्ञांचे स्मरण केले जाते. 2025 मध्ये 69 वा धम्मचक्र प्रवर्तन दिन साजरा झाला, म्हणजे यावर्षीचा 70 वा असेल.

मुंबईचा शिवतीर्थावरचा मेळावा

मुंबईकरांसाठी दसरा म्हणजे दादरच्या शिवाजी पार्कवरचा, म्हणजेच शिवतीर्थावरचा, दसरा मेळावाही आहे. शिवसेनेची स्थापना 19 जून 1966 रोजी झाली आणि बाळासाहेब ठाकरे यांनी पहिला दसरा मेळावा 30 ऑक्टोबर 1966 रोजी याच मैदानावर घेतला, अशी नोंद आहे. त्यानंतर काही अपवाद वगळता ही परंपरा चालू राहिली. राजकीय मतभेद काहीही असोत, हा मेळावा मुंबईच्या दसऱ्याच्या ओळखीचा भाग बनला आहे.

एक नजर शेजारच्या म्हैसूरवर

कर्नाटकातील म्हैसूर दसरा दहा दिवस चालतो. त्याची सुरुवात 15 व्या शतकात विजयनगरच्या राजांनी केली आणि पुढे वाडियार राजघराण्याने ती परंपरा चालू ठेवली, असे सांगितले जाते. शेवटच्या दिवशी चामुंडेश्वरी देवीची हत्तीवरून निघणारी जंबू सवारी हे मुख्य आकर्षण असते. भारतातील रामलीला परंपरेलाही युनेस्कोने मान्यता दिली आहे, हेही दसऱ्याच्या सांस्कृतिक महत्त्वाचे उदाहरण आहे.

काय करावे आणि काय टाळावे

करावे

सकाळी घर स्वच्छ करून दाराला झेंडू आणि आंब्याच्या पानांचे तोरण लावा.
विजय मुहूर्तात किंवा अपराह्न काळात पूजा आणि नव्या कामाचा संकल्प करा.
आपल्या कामाच्या साधनांचे पूजन करा.
संध्याकाळी वडीलधाऱ्यांना भेटा, आपट्याची पाने देऊन नमस्कार करा.
दुरावलेल्या एखाद्या नात्याला फोन करा. आज "सोने" देण्यासाठी याहून चांगली वेळ नाही.

टाळावे

वाद, राग आणि कठोर बोलणे. जिंकण्याच्या दिवशी स्वतःचा राग जिंकणे महत्त्वाचे.
आपट्याचे झाड अतिरिक्त तोडणे.
रावण दहन पाहताना गर्दीत जवळ जाणे. मुलांचा हात घट्ट धरा आणि आयोजकांच्या सूचना पाळा.
फक्त मुहूर्ताच्या दबावाखाली मोठी खरेदी करणे.

मुलांना दसरा कसा सांगायचा

मुलांना कथा सांगताना तीन वाक्ये पुरेशी असतात. पहिले, "रावण खूप शक्तिशाली होता पण अहंकारी होता." दुसरे, "रामाने संयम आणि सत्य सोडले नाही, म्हणून तो जिंकला." तिसरे, "आपल्यातही एक छोटा रावण असतो, म्हणजे राग, आळस, खोटे बोलणे. तो आज जिंकायचा."

एक छोटा खेळ करून पाहा. कागदावर दहा डोकी काढा आणि प्रत्येक डोक्यावर मुलाला त्याची एक वाईट सवय लिहायला सांगा. मग ते कागद सुरक्षितपणे फाडून टाका किंवा गुंडाळून टाका. आणि मग त्या दहा सवयींच्या जागी दहा चांगल्या सवयी लिहा. हा खेळ मुलांच्या लक्षात राहतो, आणि मोठ्यांनाही आवडतो.

तुमच्या घरी काय होतं? आपट्याची पाने कोण वाटतं, शस्त्रपूजन कसं करता, किंवा तुमच्या गावातला दसरा कसा वेगळा आहे? खाली कमेंटमध्ये नक्की सांगा. तुमच्या आठवणी इतरांसाठी या लेखाला अधिक उपयोगी करतील.

दसऱ्यावरची एक कविता

दसऱ्यावर अनेक सुंदर मराठी कविता लिहिल्या गेल्या आहेत. पण त्या त्यांच्या कवींच्या हक्कात असल्याने त्या इथे जशाच्या तशा देणे योग्य नाही. म्हणून marathipublic.com साठी ही मूळ कविता लिहिली आहे. तुम्ही ती WhatsApp वर शेअर करू शकता.

आपल्यातला रावण

दारी तोरण, हाती पाने हिरवी,
मनात उमटे आस एक नवी.
रावण फक्त पुतळ्यात नसतो,
तो आपल्या आतही कुठे बसतो.

राग म्हणतो, "मीच बरोबर",
अहंकार म्हणतो, "मीच थोर".
आळस म्हणतो, "उद्या बघू",
भीती म्हणते, "इथेच थांबू".

आज सीमा ओलांडू या भीतीच्या,
वाट धरू या नव्या प्रीतीच्या.
सत्याचा बाण, संयमाचे धनुष्य,
हेच आहे विजयाचे खरे रहस्य.

पाने वाटू या सोने म्हणून,
नाती जपू या मनापासून.
जळू दे आज आतला रावण,
उजळू दे आयुष्याचे अंगण.

WhatsApp वर शेअर करा

दसऱ्याच्या शुभेच्छा मराठीत (WhatsApp शेअर)

आवडलेल्या शुभेच्छेखालील हिरव्या बटणावर टॅप करा. WhatsApp उघडेल आणि संदेश तयार असेल. फक्त तुमच्या मित्राचा किंवा ग्रुपचा पर्याय निवडा आणि पाठवा.

आपट्याच्या पानांसारखे साधे, पण सोन्यासारखे मोलाचे नाते आपले. दसऱ्याच्या मनापासून शुभेच्छा!

WhatsApp वर शेअर करा

रावण जळो तुमच्या मनातल्या भीतीचा, रागाचा आणि संशयाचा. विजयादशमीच्या हार्दिक शुभेच्छा!

WhatsApp वर शेअर करा

या दसऱ्याला नवा संकल्प करा आणि विजयाच्या दिशेने पहिले पाऊल टाका. शुभ दसरा!

WhatsApp वर शेअर करा

तुमच्या दारात यशाची रांगोळी रेखाटली जावो आणि घरात सुखाचे तोरण लागो. दसऱ्याच्या शुभेच्छा!

WhatsApp वर शेअर करा

सीमा ओलांडा, पण मर्यादा जपा. नव्या वाटा, नवी स्वप्ने, नवा आनंद. विजयादशमीच्या शुभेच्छा!

WhatsApp वर शेअर करा

आपले आशीर्वाद असेच पाठीशी राहोत. दसऱ्याच्या निमित्ताने सादर प्रणाम आणि शुभेच्छा.

WhatsApp वर शेअर करा

नव्या प्रकल्पांना आणि नव्या ध्येयांना विजयाची साथ मिळो. सर्व सहकाऱ्यांना दसऱ्याच्या शुभेच्छा!

WhatsApp वर शेअर करा

अभ्यासातली अडचण हाच तुमचा रावण. आज ठरवा आणि जिंका. दसऱ्याच्या शुभेच्छा!

WhatsApp वर शेअर करा

सोने द्यायला येतोय, मिठाई तयार ठेव! दसऱ्याच्या खूप खूप शुभेच्छा!

WhatsApp वर शेअर करा

शस्त्र कोणतेही असो, खरी ताकद संयमात आणि सत्यात असते. शुभ विजयादशमी!

WhatsApp वर शेअर करा

दहा दिशांना यशाचा सुगंध दरवळो आणि घरात आनंदाचे सोने बरसो. दसऱ्याच्या शुभेच्छा!

WhatsApp वर शेअर करा

सोन्यासारख्या माणसांना सोन्यासारख्या शुभेच्छा! तुम्हाला आणि कुटुंबाला विजयादशमीच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा.

WhatsApp वर शेअर करा

आजचा दिवस सत्याचा, संयमाचा आणि नव्या सुरुवातीचा. तुमच्या प्रत्येक कामाला विजयाचा मुहूर्त लाभो. शुभ दसरा!

WhatsApp वर शेअर करा

तुमच्या स्वप्नांना नवे पंख आणि प्रयत्नांना नवे बळ मिळो. विजयादशमीच्या शुभेच्छा!

WhatsApp वर शेअर करा

आपट्याची पाने वाटताना मनातले मतभेदही वाटून टाका. नात्यांचे सोने जपा. दसऱ्याच्या शुभेच्छा!

WhatsApp वर शेअर करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

दसरा 2026 कधी आहे?
दसरा (विजयादशमी) 2026 मध्ये मंगळवार, 20 ऑक्टोबर 2026 रोजी आहे. दशमी तिथी 20 ऑक्टोबरला दुपारी सुमारे 12:50 ला सुरू होऊन 21 ऑक्टोबरला दुपारी सुमारे 2:11 ला संपते (नवी दिल्लीनुसार). शहरानुसार वेळा थोड्या बदलतात.
मुंबईत दसरा 2026 चा विजय मुहूर्त किती वाजता आहे?
मुंबईत 20 ऑक्टोबर 2026 रोजी विजय मुहूर्त दुपारी सुमारे 2:19 ते 3:06 आहे आणि अपराह्न पूजा काळ दुपारी सुमारे 1:33 ते 3:53 आहे. पुण्यात विजय मुहूर्त सुमारे 2:16 ते 3:02 आहे. या वेळा सूर्योदय आणि सूर्यास्तावरून गणित करून काढलेल्या आहेत, त्यामुळे 1 ते 2 मिनिटांचा फरक शक्य आहे. स्थानिक पंचांगात खात्री करावी.
दसरा 20 ऑक्टोबरला की 21 ऑक्टोबरला?
बहुतेक प्रमुख पंचांगांनुसार 20 ऑक्टोबर. कारण त्या दिवशी दशमी तिथी दुपारी सुरू होते आणि संपूर्ण अपराह्न काळ व्यापते, आणि दसऱ्याची पूजा अपराह्न काळात केली जाते. काही कॅलेंडर सूर्योदयाचा नियम वापरतात, म्हणून तिथे 21 ऑक्टोबर दिसू शकते. पश्चिम बंगालमध्ये दुर्गा विसर्जन आणि विजया दशमी 21 ऑक्टोबरला मानली जाते.
रावण दहन किती वाजता करावे?
रावण दहन सहसा सूर्यास्तानंतर प्रदोष काळात केले जाते. मुंबईत सूर्यास्त सुमारे संध्याकाळी 6:12 ला होतो, त्यामुळे बहुतेक ठिकाणी कार्यक्रम 6:30 नंतर सुरू होतात. आयोजक समितीची वेळ अंतिम मानावी.
दसऱ्याला आपट्याची पाने सोने म्हणून का देतात?
कौत्स आणि रघु राजाच्या कथेनुसार आपट्याच्या झाडावर सोन्याचा वर्षाव झाला, अशी लोकमान्यता आहे. त्यामुळे आपट्याची पाने सोन्याचे प्रतीक मानून ती आपल्या माणसांना देतात आणि समृद्धीची शुभेच्छा देतात. वनस्पतीचे शास्त्रीय नाव Bauhinia racemosa आहे.
घरी शस्त्रपूजन कसे करावे?
शस्त्रे किंवा कामाची अवजारे स्वच्छ करून एका ठिकाणी मांडावीत, त्यावर पाणी शिंपडावे, हळद कुंकवाचा टिळा लावावा, फुले, दिवा आणि धूप अर्पण करावा आणि शमीची किंवा आपट्याची पाने वाहावीत. शस्त्र नसेल तर वह्या पुस्तके, पेन, वाहन किंवा व्यवसायाची साधने यांचे पूजन करण्याची प्रथा आहे.
दसरा साडेतीन मुहूर्तांपैकी का मानला जातो?
पारंपरिक मान्यतेनुसार वर्षातील तीन पूर्ण मुहूर्त म्हणजे गुढी पाडवा, अक्षय्य तृतीया आणि दसरा, आणि अर्धा मुहूर्त म्हणजे बलिप्रतिपदा (दिवाळी पाडवा). या दिवशी पंचांग न पाहता शुभ कार्य सुरू करता येते, असे मानले जाते.
दसरा आणि विजयादशमी यात काय फरक आहे?
काही फरक नाही. दोन्ही नावे आश्विन शुक्ल दशमीच्या एकाच सणाची आहेत. महाराष्ट्रात दसरा हे नाव अधिक रूढ आहे, तर विजयादशमी हे शास्त्रीय किंवा धार्मिक नाव मानले जाते.
धम्मचक्र प्रवर्तन दिन दसऱ्याच्या दिवशी का साजरा होतो?
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी 14 ऑक्टोबर 1956 रोजी विजयादशमीच्या दिवशी नागपूरच्या दीक्षाभूमीवर बौद्ध धम्माचा स्वीकार केला. त्या स्मरणार्थ अनुयायी विजयादशमीला धम्मचक्र प्रवर्तन दिन साजरा करतात आणि मोठ्या संख्येने दीक्षाभूमीवर जमतात.
दसऱ्याला नवीन काम किंवा खरेदी करावी का?
परंपरेनुसार दसरा नवीन कामाच्या आरंभासाठी शुभ मानला जातो आणि विजय मुहूर्तात सुरुवात करणे उत्तम समजले जाते. मात्र खरेदी हा तुमच्या बजेटचा निर्णय आहे. केवळ मुहूर्त आहे म्हणून गरजेपेक्षा जास्त खर्च करू नये. वाहन किंवा मोठ्या खरेदीसाठी आधी किंमत आणि कर्जाच्या अटी तपासाव्यात.
दसरा सणाचा इतिहास काय आहे?
दसरा पावसाळ्यानंतरच्या कृतज्ञतेच्या काळात येणारा सण आहे. राजे या दिवशी शस्त्रपूजन करून विजययात्रेला निघत असत. विजयनगर साम्राज्यात हम्पी येथे महानवमी सोहळा भव्य प्रमाणात साजरा होत असे, आणि त्याची परंपरा पुढे म्हैसूरच्या वाडियार घराण्याने जपली. आधुनिक काळात 1925 मध्ये रा. स्व. संघाची स्थापना, 1956 मध्ये धम्मचक्र प्रवर्तन आणि 1966 मध्ये शिवाजी पार्कवरचा पहिला दसरा मेळावा हे या दिवसाशी जोडलेले महत्त्वाचे टप्पे आहेत.

सूचना: या लेखातील तिथी आणि मुहूर्ताच्या वेळा नवी दिल्लीसाठीच्या प्रमुख पंचांग स्रोतांवर आधारित आहेत आणि शहरानुसार बदलू शकतात. धार्मिक विधी आणि कुलाचार प्रत्येक कुटुंबात थोडे वेगळे असतात. अंतिम निर्णयासाठी तुमच्या स्थानिक पंचांगाचा किंवा कुलगुरूंचा सल्ला घ्यावा. खरेदी आणि गुंतवणुकीबाबतचे मुद्दे केवळ सामान्य माहिती आहेत.

{fullWidth}

रघुनाथ डफळे

नमस्कार! 'Marathi Public' या ब्लॉगवर तुमचे मनःपूर्वक स्वागत आहे. माझे नाव रघुनाथ गणपती डफळे. मी महाराष्ट्राचा रहिवासी असून, माझी मातृभाषा मराठी आहे आणि माझे संपूर्ण शिक्षणही मराठी माध्यमातूनच झाले आहे. मी MCA पदवीधर असून, मला IT आणि डिजिटल मार्केटिंगमध्ये (विशेषतः बँकिंग आणि फायनान्स) ८+ वर्षांचा सखोल अनुभव आहे. तसेच, SEO आणि ब्लॉगिंगचे मला विशेष ज्ञान आहे. माझ्या डिजिटल क्षेत्रातील प्रदीर्घ अनुभवाचा फायदा सर्वसामान्यांना व्हावा, या हेतूने मी हा ब्लॉग सुरू केला. तंत्रज्ञान, अर्थकारण (Finance) आणि दैनंदिन जीवनातील महत्त्वपूर्ण माहिती अगदी सोप्या, स्पष्ट आणि आपल्या मराठी भाषेत तुमच्यापर्यंत पोहोचवणे, हे माझे मुख्य ध्येय आहे. येथे तुम्हाला नेहमीच अचूक आणि प्रामाणिक माहिती मिळेल. तुमचा विश्वास आणि पाठिंबा हाच या ब्लॉगसाठी सर्वात मोठा प्रेरणास्रोत आहे. धन्यवाद. 🙏

टिप्पणी पोस्ट करा

थोडे नवीन जरा जुने