दिवाळी फराळ रेसिपी: खुसखुशीत चकली, करंजी आणि शंकरपाळी (मोजमापासह, स्टेप बाय स्टेप)
दिवाळी जवळ आली की घराघरात तळणीचा खमंग वास दरवळायला लागतो. पण फराळ करताना सगळ्यात जास्त भीती एकाच गोष्टीची असते: मोजमाप चुकलं तर? चकली तेलात फुटली, करंजी उघडली किंवा शंकरपाळी मऊ पडली, तर तूप, तेल आणि पैसे सगळं वाया जातं आणि सणाचा मूडही.
म्हणूनच या लेखात चकली, करंजी आणि शंकरपाळी या तीन पारंपरिक पदार्थांची रेसिपी कप आणि चमच्याच्या स्पष्ट मोजमापासह, प्रत्येक पायरी वेगळी करून दिली आहे. चुकलं तर काय करायचं, तेही प्रत्येक पदार्थाखाली लिहिलं आहे.
थोडक्यात उत्तर: चकलीसाठी 2 कप भाजणी पीठ आणि साधारण 1 कप पाणी, करंजीसाठी 2 कप मैदा आणि 1 कप सुके खोबरे सारण, तर शंकरपाळीसाठी 2 कप मैदा, ½ कप साखर आणि ¼ कप तूप हे पारंपरिक प्रमाण आहे. तिन्ही पदार्थ मंद ते मध्यम आचेवर तळायचे. आच जास्त झाली की बाहेरून रंग येतो आणि आतून कच्चे राहते.
या लेखात काय आहे (टॅप करा)
तिन्ही पदार्थ एका नजरेत
| पदार्थ | मुख्य पीठ | एकूण वेळ | टिकण्याचा अंदाज | अवघडपणा |
|---|---|---|---|---|
| चकली | भाजणी (तांदूळ आणि डाळी) | सुमारे 1 तास (भाजणी तयार असल्यास) | साधारण 2 आठवडे | मध्यम |
| करंजी | मैदा आणि रवा | सुमारे 1½ तास | साधारण 8 ते 10 दिवस | सरावाने जमते |
| शंकरपाळी | मैदा आणि रवा | सुमारे 1 तास | साधारण 2 ते 3 आठवडे | सोपी |
टिकण्याचे दिवस हे हवाबंद डब्यात पूर्ण थंड करून ठेवल्यावरचे अंदाज आहेत. घरातील आर्द्रता आणि हवामानानुसार ते थोडे कमी जास्त होऊ शकतात.
मोजमापाबद्दल एक महत्त्वाची गोष्ट
या लेखातला "कप" म्हणजे साधारण 240 ते 250 मिली क्षमतेचा मोजण्याचा कप. एकाच रेसिपीतील सगळे साहित्य एकाच कपाने मोजा. मधेच वाटी बदलली तर प्रमाण बिघडते आणि पदार्थ फसतो. चमचा म्हणजे मोजण्याचा चमचा: 1 टेबलस्पून म्हणजे मोठा चमचा आणि 1 टीस्पून म्हणजे लहान चमचा.
तळताना सुरक्षितता: आधी हे वाचा
गरम तेल हे फराळातले सगळ्यात मोठे धोक्याचे ठिकाण आहे. या सोप्या नियमांनी अपघात टाळता येतात:
चकली रेसिपी (भाजणीची चकली)
महाराष्ट्रीयन चकलीची खासियत म्हणजे तिची भाजणी. तांदूळ आणि वेगवेगळ्या डाळी भाजून दळल्या जातात, त्यामुळे चकलीला खमंग चव आणि खुसखुशीतपणा येतो. बाजारात तयार भाजणी मिळते, पण घरी करायची असेल तर खालील प्रमाण वापरा.
घरी भाजणी करण्याचे प्रमाण
हे प्रमाण साधारण 3½ ते 4 कप भाजणी पीठ देते. त्यातले 2 कप पीठ एका वेळच्या चकल्यांसाठी लागते. उरलेले हवाबंद डब्यात ठेवा.
भाजणी करण्याची कृती
- सगळे जिन्नस निवडून घ्या. तांदूळ आणि डाळी धुतल्या असतील तर पूर्ण वाळवून घ्या. थोडासाही ओलावा राहिला तर पीठ लवकर खराब होते.
- जाड बुडाच्या कढईत मंद आचेवर तांदूळ कोरडाच भाजा. 3 ते 4 मिनिटे पुरतात. रंग बदलू देऊ नका, फक्त कोरडा आणि हलका गरम होईपर्यंत.
- त्याच प्रकारे चणा डाळ वेगळी भाजा. ती हलकी लालसर होऊन खमंग वास सुटेपर्यंत भाजायची आहे.
- उडीद डाळ वेगळी भाजा. ती हलकी सोनेरी रंगावर थांबवा.
- मूग डाळ आणि नंतर धणे आणि जिरे भाजा. जिरे आणि धणे लवकर जळतात, म्हणून ते सर्वात शेवटी आणि थोडेच भाजा.
- सगळे जिन्नस पूर्ण थंड होऊ द्या. गरम असताना दळले तर पीठ गोळे होते.
- सगळे एकत्र करून गिरणीतून किंवा मिक्सरवर बारीक दळा आणि चाळणीतून चाळा.
चकलीसाठी साहित्य (2 कप भाजणी पिठासाठी)
चकली करण्याची कृती
- पाणी उकळा: एका पातेल्यात ¾ कप पाणी, तेल किंवा लोणी, मीठ, तीळ, तिखट, हळद, ओवा आणि हिंग घालून उकळी आणा.
- पीठ घाला: गॅस बंद करा. उकळत्या पाण्यात 2 कप भाजणी पीठ एकदम घाला आणि उलथन्याने भराभर ढवळा.
- झाकून ठेवा: पातेल्यावर झाकण ठेवून 10 मिनिटे पीठ मुरू द्या.
- पीठ मळा: पीठ कोमट झाले की तेलाचा हात लावून मळा. पीठ कोरडे वाटले तर उरलेले कोमट पाणी चमचाभर करून घाला. पीठ चपातीच्या कणकेसारखे मऊ आणि गुळगुळीत हवे. भेगा पडत असतील तर पाणी कमी आहे.
- सोऱ्याला तेल लावा: चकलीचा सोऱ्या (साचा) घ्या. त्यात चकलीची ताटली लावा आणि आतून थोडे तेल लावा. मळलेले पीठ भरा आणि झाकण घट्ट बसवा.
- चकल्या पाडा: प्लास्टिकचा कागद किंवा तेल लावलेल्या ताटावर मध्यापासून बाहेरच्या दिशेने 2 ते 3 गोल फिरवत चकली पाडा. टोक हलक्या हाताने जोडा.
- तेल तापवा: कढईत तळण्याचे तेल मध्यम आचेवर गरम करा. तापले का हे तपासण्यासाठी पिठाचा लहान तुकडा तेलात सोडा. तो हळूहळू वर आला आणि आजूबाजूला बुडबुडे आले तर तेल तयार आहे. तो लगेच वर आला आणि करपला तर तेल जास्त गरम आहे.
- चकल्या तळा: एका वेळी 2 ते 3 चकल्या सोडा. आच मध्यम ठेवा. बुडबुडे कमी होऊन चकली हलकी सोनेरी झाली की उलटा.
- काढा: दोन्ही बाजू सोनेरी आणि कुरकुरीत झाल्या की झाऱ्याने काढून टिश्यू पेपरवर ठेवा.
- थंड करा: चकल्या पूर्ण थंड झाल्यावरच हवाबंद डब्यात भरा. गरम असताना भरल्या तर वाफेने मऊ पडतात.
या प्रमाणात साधारण 20 ते 25 चकल्या होतात.
चकलीसाठी खास टिप्स:
चकली चुकली तर काय करायचे
| समस्या | कारण | उपाय |
|---|---|---|
| तेलात चकली फुटते किंवा तुटते | पीठ कोरडे आहे | कोमट पाणी चमचाभर घालून पुन्हा मळा |
| चकली पसरते किंवा विरघळते | पीठ खूप मऊ आहे | थोडे भाजणी पीठ घालून पुन्हा मळा |
| चकली तेलकट होते | तेल पुरेसे गरम नाही | आच वाढवा आणि एका वेळी कमी चकल्या सोडा |
| वरून तपकिरी पण आतून कच्ची | तेल जास्त गरम आहे | आच कमी करा आणि चकली जास्त वेळ तळा |
| चकली कडक होते, खुसखुशीत नाही | पीठ घट्ट किंवा मोयन कमी | पुढच्या वेळी तेल किंवा लोणी थोडे वाढवा |
करंजी रेसिपी (सुक्या खोबऱ्याची करंजी)
करंजीला काही भागांत गुजिया असेही म्हणतात. तिचे वरचे आवरण खुसखुशीत आणि आतले सारण गोड असते. ही रेसिपी सुक्या खोबऱ्याच्या सारणाची आहे, कारण ती जास्त दिवस टिकते. ओल्या नारळाची आणि गुळाची करंजी वेगळी असते, तिच्याबद्दल खाली लिहिले आहे.
आवरणासाठी साहित्य
सारणासाठी साहित्य
करंजी करण्याची कृती
- मोयन घाला: एका परातीत मैदा, रवा आणि मीठ मिसळा. त्यात गरम तूप घालून बोटांनी चांगले चोळा. मुठीत धरले की मिश्रण बांधले गेले पाहिजे. हेच मोयन करंजी खुसखुशीत करते.
- पीठ मळा: थोडे थोडे दूध घालून घट्ट पीठ मळा. पीठ चपातीपेक्षा घट्ट हवे.
- पीठ मुरवा: पिठाला तेल लावून ओल्या कपड्याने झाकून 30 मिनिटे ठेवा.
- सारण भाजा: कढईत 1 टीस्पून तूप गरम करा. त्यात रवा हलका परता. नंतर खसखस, सुके खोबरे आणि सुका मेवा घालून मंद आचेवर 1 ते 2 मिनिटे परता. खोबरे फक्त खमंग वास येईपर्यंत भाजा. तपकिरी होऊ देऊ नका.
- सारण थंड करा: सारण पूर्ण थंड होऊ द्या. त्यानंतर पिठीसाखर आणि वेलची पूड घालून मिसळा. सारण गरम असताना साखर घातली तर ती वितळते आणि सारण ओले होऊन करंजी उघडते.
- लाट्या करा: पीठ पुन्हा थोडे मळून त्याच्या 16 ते 18 लहान लाट्या करा. न वापरलेल्या लाट्या ओल्या कपड्याखाली ठेवा.
- पुरी लाटा: एक लाटी साधारण 9 ते 10 सेमी व्यासाची पातळ पुरी लाटा.
- सारण भरा: पुरीच्या मध्यभागी 1 ते 1½ चमचा सारण ठेवा. जास्त भरू नका.
- कडा बंद करा: कडांना बोटाने पाणी लावा. पुरी अर्धी दुमडा आणि कडा घट्ट दाबून बंद करा. काट्याने दाबून किंवा मुरड घालून कडा सजवा.
- तळा: तेल किंवा तूप मंद ते मध्यम आचेवर गरम करा. करंज्या सोडून सोनेरी रंग येईपर्यंत तळा. साधारण 5 ते 6 मिनिटे लागतात. आच जास्त नको.
- थंड करा: झाऱ्याने काढून टिश्यू पेपरवर ठेवा. पूर्ण थंड झाल्यावर हवाबंद डब्यात भरा.
करंजीसाठी खास टिप्स:
ओल्या नारळाची आणि गुळाची करंजी
ही कोकणी आणि घरगुती पद्धत आहे. सारणासाठी साधारण 1½ कप ओला नारळ, 1 कप चिरलेला गूळ, ¼ टीस्पून वेलची पूड आणि थोडी खसखस वापरतात. गूळ नारळात मिसळून मंद आचेवर ओलावा बऱ्यापैकी आटेपर्यंत परता, पण पूर्ण कोरडे करू नका. आवरण वरच्या रेसिपीप्रमाणेच. मात्र ओल्या सारणाची करंजी जास्त दिवस टिकत नाही, त्यामुळे ती 2 ते 3 दिवसांत संपवा.
करंजी चुकली तर काय करायचे
| समस्या | कारण | उपाय |
|---|---|---|
| तेलात करंजी उघडते | कडा नीट बंद नाहीत किंवा सारण जास्त | कडांना पाणी लावा, घट्ट दाबा आणि 1 ते 1½ चमचाच सारण भरा |
| करंजी कडक, खुसखुशीत नाही | मोयन कमी किंवा पीठ सैल | 4 टेबलस्पून गरम तूप घाला आणि पीठ घट्ट मळा |
| सारण ओले आणि चिकट | सारण गरम असताना साखर घातली | सारण पूर्ण थंड झाल्यावर पिठीसाखर घाला |
| वरून जळते, आतून कच्ची | तेल जास्त गरम | आच मंद करा |
शंकरपाळी रेसिपी (गोड शंकरपाळी)
चार चौकोनी किंवा हिऱ्याच्या आकाराच्या या गोड तुकड्यांना काही ठिकाणी शकरपारा असेही म्हणतात. त्याचे नाव फारसी शब्द "शेकरपारे" यावरून आले असे मानले जाते. फराळातली ही सर्वात सोपी रेसिपी आहे, म्हणून पहिल्यांदा फराळ करणाऱ्यांनी इथून सुरुवात करायला हरकत नाही.
साहित्य
शंकरपाळी करण्याची कृती
- साखर विरघळवा: एका पातेल्यात तूप, दूध आणि साखर घाला. मंद आचेवर साखर विरघळेपर्यंत गरम करा. मिश्रण उकळू देऊ नका, नाहीतर दूध फुटू शकते.
- थंड करा: मिश्रण कोमट होईपर्यंत साधारण 10 मिनिटे थंड होऊ द्या.
- कोरडे साहित्य मिसळा: एका परातीत मैदा, रवा, मीठ आणि वेलची पूड एकत्र करा.
- पीठ मळा: कोमट मिश्रण मैद्यात घालून घट्ट पीठ मळा. सुरुवातीला पीठ थोडे ओलसर वाटते, पण मळल्यावर ते चिकट राहत नाही. पीठ भुगा वाटले तर 1 टेबलस्पून दूध घाला.
- पीठ मुरवा: पीठ झाकून 20 मिनिटे ठेवा.
- लाटा: पिठाचे दोन भाग करा. प्रत्येक भाग साधारण अर्धा सेमी जाडीचा, चपातीपेक्षा थोडा जाड लाटा. फार पातळ लाटले तर शंकरपाळी तेलात तुटतात.
- कापा: सुरी किंवा कटरने चौकोनी किंवा हिऱ्याच्या आकाराचे तुकडे कापा.
- तळा: तेल मंद ते मध्यम आचेवर गरम करा. तुकडे सोडून अधूनमधून हलवा. सोनेरी तपकिरी रंग येईपर्यंत तळा. आच जास्त ठेवू नका, नाहीतर आतून कच्चे राहतात. संपूर्ण बॅच तळायला साधारण 20 ते 30 मिनिटे लागतात.
- थंड करा: टिश्यू पेपरवर काढून पूर्ण थंड करा आणि मग डब्यात भरा.
शंकरपाळीसाठी खास टिप्स:
शंकरपाळी चुकली तर काय करायचे
| समस्या | कारण | उपाय |
|---|---|---|
| शंकरपाळी मऊ किंवा तेलकट | तेल कमी गरम किंवा पीठ सैल | आच थोडी वाढवा आणि पीठ घट्ट मळा |
| तळताना तुटतात | खूप पातळ लाटले किंवा तूप जास्त | जाडी अर्धा सेमी ठेवा आणि तूप मोजून घाला |
| आतून कच्चे | आच जास्त | आच मंद ते मध्यम ठेवा |
| पीठ भुगा होते | दूध कमी | चमचाभर दूध घालून पुन्हा मळा |
फराळ साठवण्याच्या पद्धती
हेही वाचा
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
चकलीची भाजणी घरी कशी करायची?
2 कप तांदूळ, 1 कप चणा डाळ, ½ कप उडीद डाळ, ¼ कप मूग डाळ, 1 टेबलस्पून धणे आणि 1 टेबलस्पून जिरे हे सगळे वेगवेगळे मंद आचेवर कोरडे भाजा. पूर्ण थंड झाल्यावर एकत्र करून बारीक दळा आणि चाळा.
चकली तेलकट का होते?
तेल पुरेसे गरम नसेल किंवा एकदम खूप चकल्या सोडल्या तर चकली तेल शोषते. आच मध्यम ठेवा आणि एका वेळी 2 ते 3 चकल्या तळा.
चकली तेलात फुटते किंवा पसरते, काय करावे?
फुटत असेल तर पीठ कोरडे आहे, कोमट पाणी चमचाभर घालून पुन्हा मळा. पसरत असेल तर पीठ खूप मऊ आहे, थोडे भाजणी पीठ घालून मळा.
करंजी तळताना उघडू नये म्हणून काय करावे?
सारण 1 ते 1½ चमचाच भरा, कडांना पाणी लावून घट्ट दाबा आणि सारण थंड झाल्यावरच त्यात साखर घाला.
करंजी किती दिवस टिकते?
सुक्या खोबऱ्याच्या सारणाची करंजी हवाबंद डब्यात साधारण 8 ते 10 दिवस टिकते. ओल्या नारळाच्या सारणाची करंजी 2 ते 3 दिवसांत संपवावी.
शंकरपाळी खुसखुशीत कशी होतात?
पिठात थोडा रवा घाला, तूप कोमट मिश्रणात मिसळून पीठ घट्ट मळा, अर्धा सेमी जाडीचे लाटा आणि मंद ते मध्यम आचेवर तळा.
शंकरपाळी तळण्याऐवजी बेक करता येतात का?
हो. 180 °C वर साधारण 15 ते 20 मिनिटे बेक करता येतात. पण पारंपरिक तळलेल्या शंकरपाळीपेक्षा चव थोडी वेगळी लागते.
फराळ तळताना तेल पुरेसे गरम झाले हे कसे ओळखायचे?
पिठाचा लहान तुकडा तेलात सोडा. तो हळूहळू वर आला आणि भोवती बुडबुडे आले तर तेल तयार आहे. तो लगेच करपला तर तेल जास्त गरम आहे.
सूचना: या लेखातील प्रमाण अनेक विश्वसनीय रेसिपी स्रोतांशी पडताळून पारंपरिक पद्धतीनुसार दिले आहे. घरचा गॅस, कढई आणि पिठाची प्रत यानुसार वेळ आणि पाणी थोडे कमी जास्त होऊ शकते. म्हणून पहिल्यांदा कमी प्रमाणात करून पाहा आणि मगच मोठी बॅच करा. तळताना गरम तेलाची काळजी घ्या. दूध, गहू (मैदा), सुका मेवा किंवा खसखस यांची अॅलर्जी असल्यास त्यानुसार पदार्थ निवडा.
